Ngày 16 tháng 6 năm 2006, Bộ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông đã ký quyết định số 19/2006/Bộ BCVT bắt buộc áp dụng Tiêu chuẩn Việt Nam 3718-1: 2005 (TCVN 3718-1 : 2005) mang tên “Quản lý an toàn trong trường bức xạ tần số radio” với nội dung :”Mức phơi nhiễm lớn nhất trong dải tần từ 3 KHz đến 300GHz”.
1. Giới thiệu chung
TCVN 3718-1 : 2005 với mục đích bảo vệ sức khoẻ con người trước nguy cơ tiềm ẩn do bị phơi nhiễm trong trường điện từ ở tần số radio (RF-Radio Frequency). Các bức xạ RF là những bức xạ không Ion hoá vì vậy chúng chỉ gây ra những ảnh hưởng gián tiếp đối với sức khoẻ con người. Do không ảnh hưởng trực tiếp nhưng các nguy cơ tiềm ẩn cần phải được nghiên cứu đưa ra các quy định phòng ngừa chặt chẽ trên cơ sở khoa học và phải bắt buộc áp dụng.
Tiêu chuẩn giới hạn phơi nhiễm được nghiên cứu xây dựng trên cơ sở các tài liệu khoa học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO – World Health Organisation) công bố năm 1993; Uỷ ban Quốc tế Bảo vệ Chống bức xạ không ion hoá (ICNIRP); Hiệp hội Bảo vệ chống Bức xạ Quốc tế (IRPA). Từ lâu các nghiên cứu và hướng dẫn quốc tế quan tâm và đề cập đến dải tần từ 100KHz đến 300GHz nhưng sau này đã thống nhất trên toàn cầu mở rộng dải xuống đến 3KHz.
Tiêu chuẩn này đưa ra các thông tin, tiêu chuẩn về phơi nhiễm đối với con người trong trường bức xạ RF, các giới hạn phơi nhiễm tránh ảnh hưởng xấu lên sức khoẻ áp dụng cho những người bình thường làm việc trong trường RF có khả năng bị phơi nhiễm cao và công chúng bị phơi nhiễm do yếu tố ngẫu nhiên. Các giới hạn phơi nhiễm trong tiêu chuẩn này không áp dụng cho bệnh nhân đang trong quá trình khám chẩn đoán và chữa bệnh. Tiêu chuẩn này không quy định các giới hạn về nhiễu loạn điện từ do các thiết bị truyền thông, thiết bị điện - điện tử y tế và các thiết bị điện tử khác.
Các kết quả nghiên cứu độc lập về ảnh hưởng bất lợi về sức khoẻ do phơi nhiễm trong trường bức xạ RF gây ra được sử dụng làm ngưỡng để thiết lập các giới hạn. Ở dải tần từ 10MHz trở lên, mức hấp thụ năng lượng bức xạ RF đối với cơ thể người tương đương với mức hấp thụ riêng trung bình trên toàn bộ cơ thể là 4W/kg tiêu chuẩn quốc tế (International Standards). Từ mức ngưỡng này, tiêu chuẩn sử dụng hệ số an toàn gấp 10 lần nhằm đảm bảo cho người có sức khoẻ bình thường làm việc trong trường điện từ RF bị phơi nhiễm không quá 1/10 mức ngưỡng, tức là 0,4W/kg (Occupational).
2. SAR là gì ?
SAR viết tắt của Mức hấp thụ riêng (Specific Absorption Rate) là đơn vị đo giá trị năng lượng RF được con người hấp thụ khi sử dụng điện thoại di động. SAR được xác định tại mức công suất cao nhất trong các điều kiện phòng thí nghiệm. Mức SAR thực tế khi điện thoại di động hoạt động có thể thấp hơn giá trị này vì nó được thiết kế dùng công suất tối thiểu nhưng liên lạc được với mạng lưới và nếu người dùng ở gần trạm thu phát cũng giống như giá trị SAR thật sẽ thấp hơn. Liệu có phải với SAR thấp nghĩa là máy điện thoại an toàn hơn ? Không phải thế, những biến thiên trong SAR không có nghĩa là có biến thiên về an toàn. Trong khi có nhiều sự khác biệt về mức SAR đối với các mẫu điện thoại di động cầm tay khác nhau. Tất các các máy điện thoại di động bắt buộc phải đáp ứng các hướng dẫn phơi nhiễm RF.
Hệ số an toàn đối với công chúng (Generalpublic) lại được tăng lên gấp 5 lần nữa, tương đương với mức hấp thụ trung bình (SAR-Specific Absorption Rate) cho 1 kg cơ thế là 0,08W (tức là 0,08W/kg) vì họ không chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa khi vô tình không biết mình đang ở trong trường điện từ RF (xem Hình 1) dưới đây :
Hình 1. Các mức giá trị SAR
Thông tin về mức hấp thụ riêng (SAR): Khi liên lạc với mạng lưới, các máy điện thoại di động cầm tay phát xạ mức RF thấp (có thể hiểu đó là năng lượng RF) trong khi máy đang được sử dụng. Các chính phủ trên thế giới chấp nhận các chỉ dẫn an toàn quốc tế toàn diện do các tổ chức khoa học độc lập nghiên cứu đưa ra, điều chỉnh giới hạn phơi nhiễm đối với bức xạ RF một cách nghiêm ngặt.
Giới hạn phơi nhiễm được quy định như vậy là rất an toàn đối với những người làm việc và người dân sinh sống trong khu vực ảnh hưởng của trường điện từ do bức xạ RF tạo ra. Các giới hạn này dựa trên cơ sở tham khảo các tiêu chuẩn của Hoa Kỳ, Úc, New Zealand, . . . Trên cơ sở các tiêu chuẩn này, các nhà khai thác thông tin di động, truyền thông khác dùng làm căn cứ để tính toán thiết kế giới hạn công suất RF phát xạ ra môi trường xung quanh sao cho phù hợp với TCVN 3718-1 : 2005.
Để chứng minh hệ thống của mình tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của TCVN 3718-1 : 2005, đảm bảo an toàn bức xạ điện từ RF, họ cần tổ chức đo bức xạ RF do các thiết bị của phát ra xung quanh và công bố bản đồ bức xạ RF như một chỉ tiêu kỹ thuật thực tế của hệ thống. Căn cứ TCVN 3718-1 : 2005 và các bản đồ bức xạ RF, các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành có thể kiểm tra sự tuân thủ tiêu chuẩn bất cứ lúc nào và không gây sự lo lắng vô căn cứ trong cư dân nói chung.
Các bằng chứng về ảnh hưởng xấu của trường điện từ RF lên sức khoẻ con người và phương pháp nhận biết nó được nhiều nước trên thế giới và các phòng thí nghiệm độc lập đang tiếp tục nghiên cứu. TCVN 3718-1 : 2005 được xác định là mở và đặt ra yêu cầu tiếp tục theo dõi các kết quả nghiên cứu nếu cần thiết phải sửa đổi cho phù hợp.
3. Cấu trúc nội dung tiêu chuẩn :
Nội dung TCVN 3118-1 : 2005 gồm 9 điểm và 5 phụ lục tham khảo. Nội dung đề cập đến : (1) phạm vi áp dụng; (2) đối tượng áp dụng; (3) tài liệu viện dẫn; (4) định nghĩa và đơn vị; (5) giới hạn phơi nhiễm do nghề nghiệp; (6) giới hạn phơi nhiễm không do nghề nghiệp; (7) kiểm tra chứng tỏ sự phù hợp tiêu chuẩn; (8) bảo vệ - phơi nhiễm do nghề nghiệp; (9) bảo vệ - phơi nhiễm không do nghề nghiệp.
(1) Phạm vi áp dụng : quy định giới hạn về mức hấp thụ SAR trung bình, đỉnh dành cho người làm việc và dân cư trong trường bức xạ RF từ 3 KHz – 300 GHz
(2) Đối tượng áp dụng : áp dụng cho những trường sóng liên tục (CW-Continuous Wave), trường xung và trường điều biến, ở đó con người có thể bị phơi nhiễm bức xạ RF (người làm việc và dân cư). Các giới hạn quy định trong tiêu chuẩn là cơ sở của quy trình làm việc. Tiêu chuẩn này không áp dụng cho các nguy hiểm khác như đánh lửa RF. Các giới hạn quy định làm giảm mức hấp thụ RF xuống mức có thể bỏ qua.
(3) Tài liệu viện dẫn : đều viện dẫn các định nghĩa, tài liệu của Tổ chức y tế thế giới về tiêu chí sức khoẻ môi trường trong trường điện từ dải từ 300Hz đến 300GHz.
(4) Các đinh nghĩa và đơn vị : bao gồm 17 định nghĩa và đơn vị như : thời gian trung bình; người sử dụng nhận biết được nguy hiểm; sóng liên tục (CW); hệ số công suất; cường độ trường điện; phơi nhiễm; phơi nhiễm từng phần cơ thể; đơn vị đo tần số (Herz); cường độ trường từ; trường điều biến; phơi nhiễm không do nghề nghiệp; phơi nhiễm do nghề nghiệp; tần số radio (RF); mật độ dòng năng lượng RF; giá trị hiệu dụng (rms); mức hấp thụ riêng (SAR). Các định nghĩa và đơn vị đo đảm bảo cho tiêu chuẩn chặt chẽ và đầy đủ thoả mãn các yêu cầu quốc tế.
(5) Giới hạn phơi nhiễm do nghề nghiệp gồm 9 quy định cụ thể là : các quy định chung; giới hạn SAR và giới hạn dòng điện; mức phơi nhiễm dẫn xuất; mức dòng điện qua cơ thể; mức trung bình theo không gian; trường không đồng nhất; phép đo trường xa và trường gần; mức phơi nhiễm trường băng thông rộng hoặc trường hỗn hợp; mức phới nhiễm trường xung.
(6) Giới hạn phơi nhiễm không do nghề nghiệp gồm 8 nội dung : quy định chung; giới hạn SAR và giới hạn dòng điện; mức phơi nhiễm dẫn xuất; mức trung bình theo không gian; trường không đồng nhất; phép đo trường xa và trường gần; mức phơi nhiễm trường băng thông rộng hoặc trường hỗn hợp; mức phơi nhiễm trường xung;
(7) Kiểm tra chứng tỏ sự phù hợp với tiêu chuẩn gồm 7 quy định cụ thể là : quy định chung; phép đo trường xa; phép đo trường gần; thử nghiệm điển hình/đánh giá vị trí RF; hiệu chuẩn thiết bị thử nghiệm; hồ sơ; sự phù hợp của máy phát xách tay và máy phát di động.
(8) Bảo vệ phơi nhiễm do nghề nghiệp gồm 4 quy định : nguyên lý; thai nghén; bỏng và sốc RF ngẫu nhiên; huấn luyện.
(9) Bảo vệ phơi nhiễm không do nghề nghiệp
Kèm theo tiêu chuẩn còn có các phụ lục A; Phục lục B; Phụ lục C; Phụ lục D; Phụ lục E và các bảng 1; 2; 3; 4 .
- Phụ lục A : dùng để tham khảo, đó là :”Cơ sở để xây dựng mứcphơi nhiễm lớn nhất đối với bức xạ RF” với mục tiêu “bảo vệ sức khoẻ con người” đề cập đến các nội dung : dân cư; các xem xét cơ bản; hấp thụ năng lượng; mối quan hệ giữa bức xạ RF với sức khoẻ.
- Phụ lục B : dùng để tham khảo về “Ảnh hưởng của bức xạ RF”, trong đó nêu bật bản chất của bức xạ RF trong phổ tần số radio; cơ chế tác động ảnh hưởng đến sức khoẻ bao gồm các ảnh hưởng về nhiệt và bỏng RF.
- Phụ lục C : nói về các nguy hiểm điển hình của bức xạ RF trong đó đưa ra các “Giới hạn nguy hiểm do nghề nghiệp - khoảng cách làm việc an toàn”; các ảnh hưởng từ bức xạ RF của trạm phát thanh điều biên (AM) sóng trung bao gồm các máy phát 50KW, 10KW, 2KW, 1KW, 500W, 400W, 200W và 100W với các tiêu chuẩn mật độ công suất tính trên cm2; quy định mật độ dòng năng lượng trên khoảng cách làm việc đối với các trạm phát thanh điều biên (AM) ở dải sóng ngắn có công suất : 250KW, 300KW, 100KW, 50KW, 10KW; đồng thời quy định mật độ dòng năng lượng trên khoảng cách làm việc đối với các trạm phát thanh điều tần (FM) và truyền hình tần số rất cao (VHF) có công suất : 20KW, 10KW, 2KW, 500W, 100W, 50W đến 100W, 10W đến 50W; các quy định về mật độ dòng năng lượng trên khoảng cách làm việc đối với các trạm phát tín hiệu truyền hình ở tần số cực cao (UHF) có công suất : 20KW và 10KW, 500W đến 2KW, 50W đến 100W, 10W đến 50W.
- Phụ lục D : là các khuyến nghị “Giảm nguy hiểm bức xạ RF ở các hệ thống lắp đặt mới” như : các trạm phát thanh điều biên (AM) sóng trung, phát thanh điều tần (FM) ở dải sóng cực ngắn, truyền hình băng tần VHF và UHF.
- Phụ lục E : nói về “Quản lý nguy hiểm bức xạ RF” bao gồm các quy định về : cấm tiếp cận; quy trình tiếp cận điển hình; lắp đặt và làm việc gần các nguy hiểm RF như gồm các nội dung : bắc xạ cảm ứng, biện pháp đề phòng, các dấu hiệu cảnh báo và dấu hiệu an toàn RF chung và dầu hiệu biên giới có nguy hiểm RF.
Như vậy, với 5 Phụ lục trên đã bao hàm đầy đủ các nội dung cần tham khảo về cơ sở đưa ra các giới hạn nguy hiểm và an toàn bức xạ RF cho tất cả các loại máy phát ở dải tần RF đối với người làm việc với nó và dân cư.
Bảng 1 : quy định mức phơi nhiễm RF do nghề nghiệp và giới hạn dòng điện RF bao gồm : bảng 1A quy định mức phơi nhiễm do nghề nghiệp dẫn xuất theo trường điện và trường từ biến thiên theo thời gian, bảng 1B quy định giá trị dòng điện cảm ứng và dòng điện tiếp xúc RF.
Bảng 2 : quy định các mức phơi nhiễm không do nghề nghiệp (dân cư) dẫn xuất theo trường điện và trường từ biến thiên theo thời gian (giá trị hiệu dụng không bị thay đổi).
Bảng 3 : tóm tắt các điều khoản phù hợp của máy phát di động và máy phát xách tay.
Bảng 4 : quy định mức công suất ra lơn nhất cho các dải tần từ 100KHz đến 450MHz và 450MHz đến 2500MHz.
4. Sơ bộ Tình hình trên khảo thế giới
Từ năm 1971 đến nay đã có trên 250 tài liệu của các nhà nghiên cứu độc lập và các tổ chức nghiên cứu công bố về các vấn đề liên quan đến ảnh hưởng của bức xạ RF đối với sức khoẻ con người nhưng đễu chưa đưa ra được bằng chứng cụ thể có tính thuyết phục.
Bảng 1. Mật độ công suất RF theo khoảng cách
Bảng 1 : mô tả mối quan hệ giữa mật độ công suất RF và khoảng cách tính từ anten trạm thu phát sóng di động độc lập hoặc lắp đặt trên nóc toà nhà (số liệu do Mann et al. cung cấp phù hợp với số liệu do Moulder et al công bố năm 2005 trên “Int J Rad Biol 81:189-203”. (kết quả đo các mức năng lượng RF gần các trạm thu phát sóng di động tại Vương quốc Anh)
Trong đó : trên trục tung là mật độ công suất trên cm2 (Power density mW/cm2); trục hoành là khoảng cách tính từ anten trạm thu phát sóng di động tính bằng mét; phạm vi mật độ công suất (Range of Power Density); mật độ công suất trung bình (Mean Power Density). Theo bảng trên Cơ quan truyền thông liên bang Hoa Kỳ (FCC) và ICNIRP lấy giới hạn phơi nhiễm cho công chúng là 1mW/cm2.
Đối chiếu với quy định của các nước tiên tiến có mật độ điện thoại di động cao hơn nước ta nhiều lần, các quy định trong tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3718-1 : 2005 đảm bảo an toàn trong trường hợp phơi nhiễm bức xạ RF.
Tài liệu tham khảo
- TCVN 3718-1 : 2005
- QĐ 19/2006/Bộ BCVT
- Electromagnetic Fields and Human health, John E. Moulder, Ph.D.
Thiên Phái